“Bundan iyisi Şam’da kayısı” deyiminin anlamı

Geçenlerde bir yazı yazarken deyimi kullanmak istedim. Kullanmadan önce bir kaynaklara bakayım dedim, Şam ile kayısı ne alaka diye. Harhangi bir sözlükte deyimi bulamadım. Buyurun TDK’nin atasözleri ve deyimler sözlüğünden siz de bakın: http://tdk.gov.tr/index.php?option=com_atasozleri&view=atasozleri

Ömer Asım Aksoy’unki dahil olmak üzere ulaşabildiğim diğer kaynaklarda da yok. İnternet çöplüğünde aradım neler var neler! Yeni bir ayı türü dahi icat edenler var: “Şamdak Ayısı” Bu ayı türünün deyimin kullanılışı ile alakasını açıklayabilen yok tabii olarak. Olamaz çünkü bir dayanağı yok.

Derken efendim kayısı kelimesinin yemiş dışında bir başka anlamı aklıma geldi. Buyurun:

kayısı: (Manisa Kuran Tercümesi, MİHK Nu:931; 216a/6); kaysı (MKT 12b/11): “Hangisi”.

Hâl böyle olunca mana biraz anlaşılıyor. Bundan iyisi Şam’da kayısı?: “Bundan iyisi Şam’da hangisi?” Harfiyyen çeviriyi bir kenara koyup pazardaki satıcının diliyle çevirecek olursak: “Gel abi! Bundan iyisi Şam’da bulunur mu be! Hey gözünü sevdiğim, kaliteyi ayağına getirdik; gel vatandaş geel!”

Şam, dünya tarihinde şehir olarak en uzun ve aralıksız kullanılan şehir olarak bilinirmiş. Bunu sağlayan ise Müslüman, Hristiyan ve Yahudilerin dini mabedleri üzerinde bir toplanma alanı olmasıymış. Mekke’ye ya da Kudüs’e gidecekseniz yolunuz Şam’dan geçer yani. En azından dünya tarihine şekil veren kuzey yarım küredeki kavimler için böyle.
Şam; Ad ve Semud kavimlerinin kıssalarından -ki Yemen civarında geçer- Hazret-i Peygamberin ticari seferlerine kadar bir çok tarihi hadisede ticaret mekanı olarak zikredilir.

Müşteri varsa mal, meta her yerden buraya akar haliyle. Bugünün İstanbul’u gibi dersek yanlış söylemiş olmayız. Haydi biraz daha daraltalım Tahtakale ve civarı…

“Bundan iyisini Tahtakale’de arasan bulamazsın abi” diye çevireceğim ama Tahtakale mallarının standartları bu çeviriyi yapmama müsaade etmiyor. Belki şöyle çevirmeli “Bundan iyisini İstanbul’da arasan bulamazsın!”

Belki bir gün gelir deyim tekrar canlanır: “Bundan iyisi Şam’da kayısı?”

İnşallah.

Mustafa KAYIHAN
19.05.2017
Ankara

Write a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Araç çubuğuna atla